CATEGORY: Μικρές Σελίδες Από Τη Ζωή
Το πένθος για κάτι που δεν ζήσαμε
Υπάρχουν απώλειες που οι άνθρωποι γύρω μας μπορούν εύκολα να κατανοήσουν. Ένας χωρισμός ύστερα από πολλά χρόνια κοινής ζωής, η διάλυση μιας φιλίας, η εγκατάλειψη μιας εργασίας ή η απομάκρυνση από έναν τόπο με τον οποίο έχουμε συνδεθεί. Υπάρχουν όμως και άλλες απώλειες, λιγότερο ορατές, που δύσκολα περιγράφονται με γεγονότα και ημερομηνίες. Είναι εκείνες που αφορούν κάτι που περιμέναμε να συμβεί, μια σχέση που δεν πρόλαβε να αναπτυχθεί, μια ευκαιρία που δεν πραγματοποιήθηκε ή ένα μέλλον που είχαμε ήδη αρχίσει να θεωρούμε δικό μας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο άνθρωπος μπορεί να αισθάνεται βαθιά απογοήτευση χωρίς να μπορεί να εξηγήσει με ακρίβεια τι έχασε. Γιατί αυτό που αποχαιρετά δεν υπήρξε ποτέ ολοκληρωμένο στον εξωτερικό κόσμο. Υπήρξε, όμως, μέσα του, με εικόνες, προσδοκίες και συναισθήματα που είχαν αποκτήσει τη δική τους σημασία.
Ας σκεφτούμε μια μητέρα που, από τότε που τα παιδιά της ήταν μικρά, φανταζόταν πώς θα ήταν η οικογενειακή τους ζωή όταν εκείνα θα μεγάλωναν. Ονειρευόταν ένα σπίτι γεμάτο επισκέψεις, κυριακάτικα τραπέζια, συζητήσεις που θα κρατούσαν μέχρι αργά και γιορτές στις οποίες όλοι θα συγκεντρώνονταν γύρω από το ίδιο τραπέζι. Δεν είχε απαραίτητα σχεδιάσει κάθε λεπτομέρεια, αλλά μέσα της υπήρχε μια γνώριμη εικόνα για το μέλλον. Τα παιδιά της θα αποκτούσαν τη δική τους ζωή, όμως η οικογένεια θα συνέχιζε να αποτελεί ένα σταθερό σημείο συνάντησης. Τα χρόνια περνούν και τα παιδιά ενηλικιώνονται. Το ένα εγκαθίσταται σε άλλη χώρα, το άλλο δημιουργεί μια οικογένεια με διαφορετικές συνήθειες και προτεραιότητες. Οι συναντήσεις γίνονται αραιότερες, οι γιορτές μοιράζονται ανάμεσα σε διαφορετικά σπίτια και οι συζητήσεις περιορίζονται συχνά σε σύντομα τηλεφωνήματα. Η μητέρα χαίρεται που τα παιδιά της προχωρούν στη ζωή τους. Παρ’ όλα αυτά, κάποιες Κυριακές, καθώς τακτοποιεί την κουζίνα της, αισθάνεται μια θλίψη που δεν μπορεί εύκολα να εξηγήσει.
Δεν είναι απαραίτητα η μοναξιά εκείνης της ημέρας που την πληγώνει περισσότερο. Είναι η απόσταση ανάμεσα στην οικογενειακή ζωή που είχε φανταστεί και σε εκείνη που τελικά διαμορφώθηκε. Κανένα από τα παιδιά της δεν της είχε υποσχεθεί ότι θα ζούσε κοντά της ή ότι θα περνούσαν μαζί κάθε γιορτή. Εκείνη, όμως, είχε δημιουργήσει μια εσωτερική εικόνα τόσο οικεία, ώστε με τα χρόνια έμοιαζε σχεδόν αυτονόητη. Τώρα χρειάζεται να αποχαιρετήσει αυτή την εικόνα, χωρίς να πάψει να αγαπά τα παιδιά της και χωρίς να θεωρήσει ότι οι διαφορετικές επιλογές τους αποτελούν απόρριψη. Η δυσκολία δεν βρίσκεται μόνο στην αλλαγή των οικογενειακών συνηθειών. Βρίσκεται και στην ανάγκη να αναγνωρίσει ότι το μέλλον που είχε φανταστεί δεν ήταν μια συμφωνία ανάμεσα σε όλους, αλλά μια προσωπική προσδοκία που είχε αποκτήσει ιδιαίτερη συναισθηματική αξία.
Κάτι ανάλογο μπορεί να συμβεί και στις φιλίες. Δύο άνθρωποι γνωρίζονται από νεαρή ηλικία, μοιράζονται εμπειρίες, στηρίζουν ο ένας τον άλλον και συνηθίζουν να μιλούν για όσα θα κάνουν όταν αποκτήσουν περισσότερο ελεύθερο χρόνο. Φαντάζονται ταξίδια, κοινές δραστηριότητες, ίσως ακόμη και τα χρόνια που θα ακολουθήσουν τη συνταξιοδότησή τους. Η ζωή, ωστόσο, μπορεί να τους οδηγήσει σε διαφορετικές κατευθύνσεις. Οι υποχρεώσεις αλλάζουν, τα ενδιαφέροντα μεταβάλλονται και η συχνότητα της επικοινωνίας μειώνεται. Κάποια στιγμή ο ένας συνειδητοποιεί ότι η φιλία δεν έχει πια τη θέση που περίμενε ότι θα διατηρούσε στη ζωή του. Μπορεί να μην έχει προηγηθεί καβγάς ή κάποια σοβαρή απογοήτευση. Κι όμως, αισθάνεται ότι κάτι χάθηκε. Δεν πενθεί απαραίτητα μόνο την οικειότητα του παρελθόντος, αλλά και όλες εκείνες τις στιγμές που είχε φανταστεί ότι θα μοιράζονταν στο μέλλον.
Στον έρωτα αυτή η εμπειρία μπορεί να γίνει ακόμη πιο έντονη, επειδή η επιθυμία συχνά συνοδεύεται από μια ολόκληρη αφήγηση για όσα πρόκειται να ακολουθήσουν. Μια γνωριμία λίγων εβδομάδων μπορεί να αποκτήσει μέσα μας τη σημασία μιας μεγάλης υπόσχεσης. Δεν χρειάζεται να έχουμε συζητήσει για κοινή ζωή, να έχουμε κάνει σχέδια ή να έχουμε ανταλλάξει δεσμεύσεις. Αρκεί κάποιες φορές η αίσθηση ότι συναντήσαμε έναν άνθρωπο με τον οποίο όλα θα μπορούσαν να είναι διαφορετικά. Αρχίζουμε να φανταζόμαστε πώς θα είναι η καθημερινότητά μας, τι θα μοιραστούμε, πώς θα μας αντιμετωπίζει στις δύσκολες στιγμές. Όταν η γνωριμία τελειώσει, η λύπη μπορεί να μοιάζει δυσανάλογη με τον χρόνο που περάσαμε μαζί. Οι άλλοι ίσως αναρωτιούνται πώς είναι δυνατόν να πονάμε τόσο για κάποιον που γνωρίσαμε ελάχιστα. Δεν γνωρίζουν, όμως, πόσο μεγάλη είχε γίνει η ιστορία μέσα μας. Ο χρόνος της πραγματικής γνωριμίας και ο χρόνος που αφιερώσαμε στη φαντασίωση δεν ήταν απαραίτητα ο ίδιος.
Υπάρχει μια λεπτή διαφορά ανάμεσα στο να θρηνούμε κάτι που χάσαμε και στο να θρηνούμε κάτι που δεν αποκτήσαμε ποτέ. Στην πρώτη περίπτωση μπορούμε να επιστρέψουμε σε κοινές αναμνήσεις, σε γεγονότα που συνέβησαν, σε μια πραγματικότητα που υπήρξε και ολοκληρώθηκε. Στη δεύτερη, οι αναμνήσεις μπορεί να συνυπάρχουν με εικόνες ενός μέλλοντος που δεν πραγματοποιήθηκε. Η θλίψη αφορά τότε και όσα δεν προλάβαμε να γνωρίσουμε. Τις συζητήσεις που δεν έγιναν, τις εμπειρίες που δεν μοιραστήκαμε, τις δυνατότητες που παρέμειναν ανοιχτές στη φαντασία μας. Επειδή αυτό το μέλλον δεν δοκιμάστηκε ποτέ στην πραγματικότητα, μπορεί να διατηρεί μέσα μας μια ιδιαίτερη γοητεία. Δεν γνωρίσαμε τις δυσκολίες του, τις καθημερινές του αντιφάσεις ή τις απογοητεύσεις που ενδεχομένως θα περιλάμβανε. Μπορούμε έτσι να συνεχίζουμε να το φανταζόμαστε σχεδόν όπως το επιθυμούσαμε, χωρίς να χρειάζεται να το συγκρίνουμε με όσα πραγματικά θα συνέβαιναν.
Η αναγνώριση αυτής της απώλειας δεν απαιτεί να υποτιμήσουμε όσα αισθανθήκαμε. Δεν χρειάζεται να πούμε στον εαυτό μας ότι στενοχωρήθηκε χωρίς λόγο ή ότι δεν είχε δικαίωμα να ελπίζει. Οι προσδοκίες αποτελούν μέρος της ανθρώπινης ζωής και συχνά μας δίνουν το θάρρος να δημιουργήσουμε σχέσεις, να δοκιμάσουμε νέες εμπειρίες και να σχεδιάσουμε το μέλλον. Εκείνο που ίσως χρειάζεται είναι να κατανοήσουμε τι ακριβώς αποχαιρετούμε. Τον άνθρωπο που γνωρίσαμε ή εκείνον που φανταστήκαμε ότι θα γινόταν; Τη σχέση που πραγματικά ζήσαμε ή την εξέλιξη που περιμέναμε; Μια συγκεκριμένη ευκαιρία ή την εικόνα του εαυτού μας μέσα σε μια διαφορετική ζωή; Οι απαντήσεις δεν είναι πάντοτε ξεκάθαρες. Μπορεί να συνυπάρχουν περισσότερες από μία απώλειες και καθεμία να χρειάζεται τον δικό της χρόνο για να γίνει κατανοητή.
Ίσως η αποδοχή να αρχίζει όταν μπορούμε να αναγνωρίσουμε ότι μια ιστορία είχε σημασία για εμάς, ακόμη κι αν δεν εξελίχθηκε όπως την είχαμε φανταστεί. Δεν χρειάζεται να αρνηθούμε την επιθυμία που τη δημιούργησε ούτε να αντιμετωπίσουμε το παρελθόν σαν ένα προσωπικό λάθος. Μπορούμε να κρατήσουμε όσα μάθαμε για τον εαυτό μας, να αναγνωρίσουμε τις ανάγκες που εκφράστηκαν μέσα από εκείνη τη φαντασίωση και να επιτρέψουμε στην πραγματικότητα να αποκτήσει σταδιακά τη δική της θέση. Γιατί η ζωή που δεν ζήσαμε μπορεί να παραμείνει μια τρυφερή ή επώδυνη ανάμνηση των δυνατοτήτων που κάποτε φανταστήκαμε, χωρίς να χρειάζεται να καθορίζει για πάντα τον τρόπο με τον οποίο θα αντικρίζουμε όσα εξακολουθούν να βρίσκονται μπροστά μας.
