Από Το Σημειωματάριό Μου – Το Φαινόμενο Του Μιχαήλ Αγγέλου

CATEGORY: Ιστορίες Που Άφησαν Το Αποτύπωμά Τους



Πρόσφατα, ενώ διάβαζα ένα άρθρο για τον Μιχαήλ Άγγελο, τον σπουδαίο καλλιτέχνη της Αναγέννησης, ανακάλυψα κάτι που μου κίνησε ιδιαίτερα το ενδιαφέρον. Μια έννοια της ψυχολογίας που φέρει το όνομά του και συνδέει με έναν απροσδόκητο τρόπο την τέχνη της γλυπτικής με τις ανθρώπινες σχέσεις. Ομολογώ ότι δεν την είχα συναντήσει μέχρι τότε και, καθώς άρχισα να διαβάζω περισσότερα γι’ αυτήν, διαπίστωσα πόσο όμορφα περιγράφει κάτι που μπορούμε να αναγνωρίσουμε στην καθημερινή μας ζωή: τον τρόπο με τον οποίο ένας άνθρωπος μπορεί να μας βοηθήσει να ανακαλύψουμε και να αναπτύξουμε πλευρές του εαυτού μας που ίσως παρέμεναν για χρόνια στην αφάνεια. Πρόκειται για το «φαινόμενο του Μιχαήλ Αγγέλου», μια προσέγγιση που με έκανε να σκεφτώ διαφορετικά τη σημασία της παρουσίας ενός ανθρώπου στη ζωή μας. Και επειδή πιστεύω ότι αξίζει να γνωρίζουμε τις μικρές και μεγάλες επιδράσεις που ασκούμε ο ένας στον άλλον, θέλησα να μοιραστώ μαζί σας όσα ανακάλυψα, αλλά και ορισμένες σκέψεις που γεννήθηκαν μέσα από αυτή την ενδιαφέρουσα συνάντηση της τέχνης με την ψυχολογία.

Το φαινόμενο του Μιχαήλ Αγγέλου είναι μια έννοια της ψυχολογίας που περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι μπορούν, μέσα από τις στενές διαπροσωπικές τους σχέσεις, να συμβάλλουν ο ένας στην προσωπική εξέλιξη του άλλου. Η ονομασία του είναι εμπνευσμένη από την αντίληψη που συνδέεται με τη γλυπτική του Μιχαήλ Αγγέλου, σύμφωνα με την οποία η μορφή βρίσκεται ήδη μέσα στο μάρμαρο και ο καλλιτέχνης, αφαιρώντας το περιττό υλικό, την αποκαλύπτει. Κάτι αντίστοιχο μπορεί να συμβεί και στις ανθρώπινες σχέσεις. Όταν ένας σύντροφος αναγνωρίζει τις δυνατότητές μας, σέβεται τις επιθυμίες μας και μας ενθαρρύνει να ακολουθήσουμε τους προσωπικούς μας στόχους, μπορεί να μας βοηθήσει να πλησιάσουμε περισσότερο τον άνθρωπο που εμείς επιθυμούμε να γίνουμε. Στην ψυχολογία αυτός ο επιθυμητός εαυτός ονομάζεται «ιδανικός εαυτός» και δεν αναφέρεται σε έναν τέλειο άνθρωπο, αλλά στην προσωπική εικόνα που έχει ο καθένας για το πώς θα ήθελε να εξελιχθεί. Το σημαντικότερο στοιχείο του φαινομένου είναι ότι η εξέλιξη αυτή δεν επιβάλλεται από τον άλλον. Δεν πρόκειται για μια προσπάθεια να αλλάξουμε τον σύντροφό μας σύμφωνα με τις δικές μας προσδοκίες, αλλά για μια σχέση μέσα στην οποία ο καθένας αισθάνεται ότι έχει την αποδοχή, την εμπιστοσύνη και την ελευθερία να αναπτύξει τις πλευρές του εαυτού του που έχουν πραγματική σημασία για τον ίδιο.


Η ιστορία της Μυρσίνης και του Αχιλλέα


Η Μυρσίνη αγαπούσε τη ζωγραφική από τότε που ήταν μικρό κορίτσι. Θυμόταν ακόμη τα απογεύματα που περνούσε στο δωμάτιό της, καθισμένη στο πάτωμα, με τα χρώματα απλωμένα γύρω της και τα χέρια της λερωμένα από τις μπογιές. Μπορούσε να ζωγραφίζει για ώρες χωρίς να αντιλαμβάνεται πότε περνούσε η ώρα. Δεν την απασχολούσε αν τα σχέδιά της ήταν όμορφα ή αν θα άρεσαν σε κάποιον άλλον. Της αρκούσε η χαρά που αισθανόταν όταν δημιουργούσε. Μεγαλώνοντας, όμως, η ζωή της ακολούθησε διαφορετική πορεία. Οι σπουδές, η εργασία, οι οικογενειακές υποχρεώσεις και οι καθημερινές απαιτήσεις άρχισαν να περιορίζουν τον χρόνο που αφιέρωνε στον εαυτό της. Στην αρχή έλεγε ότι θα ξανάρχιζε να ζωγραφίζει μόλις τα πράγματα ηρεμούσαν. Αργότερα, όταν κάποιος τη ρωτούσε αν εξακολουθούσε να ασχολείται με τη ζωγραφική, απαντούσε χαμογελώντας ότι αυτά ανήκαν πια σε μια άλλη εποχή. Είχε περάσει τόσος καιρός, ώστε είχε αρχίσει να πιστεύει πως η δημιουργική εκείνη πλευρά του εαυτού της είχε χαθεί οριστικά.

Ο Αχιλλέας γνώριζε ότι η Μυρσίνη ζωγράφιζε παλαιότερα, αλλά δεν είχε συνειδητοποιήσει πόσο σημαντική ήταν αυτή η δραστηριότητα για εκείνη. Ένα απόγευμα, καθώς τακτοποιούσαν μαζί κάποια παλιά κουτιά, βρήκαν έναν μεγάλο φάκελο γεμάτο σχέδια. Η Μυρσίνη κάθισε δίπλα του και άρχισε να του δείχνει τις ζωγραφιές της, θυμούμενη πότε και πώς είχε δημιουργήσει την καθεμία. Μιλούσε με έναν ενθουσιασμό που ο Αχιλλέας δεν είχε ξαναδεί. Παρατήρησε τον τρόπο με τον οποίο άγγιζε τα χαρτιά, τη συγκίνηση στη φωνή της και το χαμόγελο που εμφανιζόταν κάθε φορά που αναγνώριζε μια παλιά της δημιουργία. Όταν τη ρώτησε γιατί είχε σταματήσει, εκείνη ανασήκωσε τους ώμους. Του εξήγησε ότι οι υποχρεώσεις είχαν αυξηθεί, ότι δεν υπήρχε πια χρόνος και ότι, άλλωστε, δεν είχε νόημα να ασχολείται με κάτι στο οποίο δεν επρόκειτο ποτέ να διακριθεί. Ο Αχιλλέας δεν προσπάθησε να την πείσει ότι έκανε λάθος. Την άκουσε προσεκτικά και, όταν εκείνη τελείωσε, τη ρώτησε αν της έλειπε η ζωγραφική. Η Μυρσίνη έμεινε για λίγο σιωπηλή. Ήταν μια ερώτηση που δεν είχε κάνει στον εαυτό της εδώ και πολλά χρόνια. Τελικά, παραδέχτηκε ότι της έλειπε πολύ περισσότερο απ’ όσο ήθελε να πιστεύει.

Τις επόμενες ημέρες ο Αχιλλέας δεν επανερχόταν διαρκώς στο θέμα, ούτε προσπάθησε να μετατρέψει την παλιά της αγάπη σε έναν καινούργιο στόχο που έπρεπε οπωσδήποτε να πραγματοποιήσει. Όταν, όμως, η Μυρσίνη ανέφερε ότι είχε δει μια έκθεση ζωγραφικής ή ότι της είχε τραβήξει την προσοχή κάποιο εργαστήριο στην περιοχή τους, εκείνος ενδιαφερόταν να μάθει περισσότερα. Κάποια στιγμή, η ίδια εξέφρασε την επιθυμία να αγοράσει μερικά χρώματα και να δοκιμάσει ξανά. Αμέσως μετά, όμως, άρχισε να αμφιβάλλει. Έλεγε ότι είχε περάσει πολύς καιρός, ότι ίσως είχε χάσει την ικανότητά της και ότι θα απογοητευόταν αν διαπίστωνε πως δεν μπορούσε να δημιουργήσει κάτι που να την ικανοποιεί. Ο Αχιλλέας την άκουσε και της είπε κάτι που εκείνη θα θυμόταν για καιρό: «Δεν χρειάζεται να ζωγραφίζεις όπως παλιά. Μπορείς να ανακαλύψεις πώς ζωγραφίζεις σήμερα». Δεν της υποσχέθηκε ότι θα γίνει σπουδαία ζωγράφος, ούτε προσπάθησε να εξαφανίσει τις αμφιβολίες της με υπερβολικούς επαίνους. Της υπενθύμισε απλώς ότι δεν χρειαζόταν να αποδείξει τίποτα σε κανέναν για να επιστρέψει σε κάτι που αγαπούσε.

Η Μυρσίνη άρχισε σιγά σιγά να ζωγραφίζει ξανά. Στην αρχή αφιέρωνε λίγη ώρα τα Σαββατοκύριακα, έπειτα αποφάσισε να παρακολουθήσει μαθήματα και αργότερα διαμόρφωσε μια μικρή γωνιά του σπιτιού αποκλειστικά για τη ζωγραφική της. Ο Αχιλλέας τη στήριζε με τρόπους που δεν ήταν πάντοτε εμφανείς. Αναλάμβανε κάποιες από τις κοινές τους υποχρεώσεις όταν εκείνη είχε μάθημα, σεβόταν τον χρόνο που ήθελε να περνά μόνη μπροστά στον καμβά της και δεν αντιμετώπιζε την ενασχόλησή της ως κάτι λιγότερο σημαντικό από τις δικές του δραστηριότητες. Υπήρχαν, βέβαια, και στιγμές που χρειάστηκε να αλλάξουν τις συνήθειές τους. Ορισμένα απογεύματα που παλαιότερα περνούσαν μαζί, η Μυρσίνη προτιμούσε πλέον να ζωγραφίζει. Κάποιες Κυριακές επιθυμούσε να επισκεφθεί μια έκθεση ή να συμμετάσχει σε ένα εργαστήριο. Ο Αχιλλέας δεν αισθανόταν πάντοτε την ίδια ευκολία απέναντι σε αυτές τις αλλαγές. Χρειάστηκε και εκείνος να προσαρμοστεί, να αναγνωρίσει τις δικές του ανάγκες και να συζητήσουν πώς θα διατηρούσαν τον κοινό τους χρόνο χωρίς να περιορίζουν τα προσωπικά τους ενδιαφέροντα. Η στήριξή του δεν σήμαινε ότι παραμελούσε τον εαυτό του, αλλά ότι αντιμετώπιζε την εξέλιξη της Μυρσίνης ως κάτι που άξιζε να έχει θέση μέσα στη σχέση τους.

Με τον καιρό, η αλλαγή στη Μυρσίνη άρχισε να γίνεται αισθητή και σε άλλους τομείς της ζωής της. Δεν είχε αποκτήσει απλώς μια ευχάριστη ασχολία. Είχε αρχίσει να εμπιστεύεται περισσότερο τις επιθυμίες της, να εκφράζει όσα ήθελε χωρίς να αισθάνεται ότι έπρεπε να τα δικαιολογεί και να αναγνωρίζει ότι η προσωπική της ικανοποίηση δεν ήταν κάτι που όφειλε πάντοτε να τοποθετεί τελευταίο. Κάποιες φορές επέστρεφε από το εργαστήριο ενθουσιασμένη, άλλες απογοητευμένη από ένα έργο που δεν είχε εξελιχθεί όπως το φανταζόταν. Ο Αχιλλέας δεν έσπευδε να την καθησυχάσει κάθε φορά, ούτε θεωρούσε ότι έπρεπε να βρει λύση για κάθε δυσκολία της. Είχε μάθει να την ακούει, να ενδιαφέρεται για όσα ζούσε και να την αφήνει να ανακαλύπτει μόνη της τον τρόπο με τον οποίο ήθελε να προχωρήσει. Και η Μυρσίνη, από την πλευρά της, άρχισε να αντιλαμβάνεται πόσο σημαντικό ήταν να προσφέρει στον Αχιλλέα την ίδια ελευθερία. Να ενδιαφέρεται για τις δικές του επιθυμίες, ακόμη κι όταν δεν τις συμμεριζόταν, και να μην περιμένει από εκείνον να βρίσκεται διαρκώς διαθέσιμος για τις δικές της ανάγκες.

Μερικά χρόνια αργότερα, η Μυρσίνη συμμετείχε για πρώτη φορά σε μια μικρή ομαδική έκθεση. Στεκόταν μπροστά σε έναν από τους πίνακές της όταν ο Αχιλλέας την πλησίασε και τη ρώτησε πώς αισθανόταν. Εκείνη κοίταξε για λίγο το έργο της και του απάντησε ότι ήταν ευτυχισμένη, όχι τόσο επειδή ο πίνακας βρισκόταν σε μια έκθεση, αλλά επειδή είχε ξαναβρεί κάτι που για χρόνια πίστευε ότι είχε χάσει. Του είπε ακόμη ότι δεν ήξερε αν θα είχε τολμήσει να αρχίσει ξανά χωρίς την ενθάρρυνσή του. Ο Αχιλλέας χαμογέλασε και της υπενθύμισε ότι εκείνη είχε πάρει όλες τις αποφάσεις, είχε αφιερώσει τον χρόνο, είχε αντιμετωπίσει τις δυσκολίες και είχε δημιουργήσει τα έργα της. Εκείνος απλώς βρισκόταν δίπλα της.

Και ίσως αυτή να είναι η πιο ουσιαστική πλευρά της ιστορίας τους. Ο Αχιλλέας δεν δημιούργησε τη ζωγράφο μέσα στη Μυρσίνη. Εκείνη υπήρχε πολύ πριν τον γνωρίσει. Δεν αποφάσισε ποια έπρεπε να γίνει, δεν της επέβαλε έναν στόχο και δεν προσπάθησε να διαμορφώσει την προσωπικότητά της σύμφωνα με τις δικές του προσδοκίες. Την άκουσε, την εμπιστεύτηκε και τη βοήθησε να δημιουργήσει τις συνθήκες μέσα στις οποίες μπορούσε να ακολουθήσει μια επιθυμία που ήταν δική της. Και μέσα από αυτή τη διαδικασία εξελίχθηκε και η σχέση τους. Γιατί η προσωπική ανάπτυξη του ενός δεν χρειάζεται να αποτελεί απειλή για τον άλλον. Μπορεί να γίνει μια ευκαιρία να γνωριστούν ξανά, να ανακαλύψουν καινούργιες πλευρές ο ένας του άλλου και να δημιουργήσουν μια σχέση στην οποία κανείς δεν χρειάζεται να μικρύνει για να μπορέσει ο άλλος να μεγαλώσει.


Η Μυρσίνη, ο Αχιλλέας και το φαινόμενο του Μιχαήλ Αγγέλου


Η ιστορία της Μυρσίνης και του Αχιλλέα μάς βοηθά να κατανοήσουμε πώς εκδηλώνεται το φαινόμενο του Μιχαήλ Αγγέλου μέσα σε μια ανθρώπινη σχέση. Ο Αχιλλέας δεν ανακάλυψε ένα ταλέντο που η Μυρσίνη αγνοούσε, ούτε της πρότεινε έναν καινούργιο τρόπο ζωής. Αναγνώρισε τη σημασία που είχε για εκείνη μια πλευρά του εαυτού της, την οποία οι απαιτήσεις της καθημερινότητας είχαν σταδιακά παραμερίσει. Το ενδιαφέρον του δεν περιορίστηκε στον θαυμασμό για τις ζωγραφιές της. Παρατήρησε τη χαρά με την οποία μιλούσε για αυτές, άκουσε τις αμφιβολίες της και της πρόσφερε την ενθάρρυνση που χρειαζόταν για να αποφασίσει η ίδια αν ήθελε να επιστρέψει στη ζωγραφική. Δεν προσπάθησε να την πείσει ότι είχε μπροστά της μια σπουδαία καλλιτεχνική σταδιοδρομία, ούτε συνέδεσε την αξία της με την επιτυχία που θα μπορούσε να γνωρίσει. Εκείνο που είχε σημασία για τον ίδιο ήταν ότι η ζωγραφική αποτελούσε κάτι ουσιαστικό για τη Μυρσίνη. Και αυτό ήταν αρκετό για να θελήσει να τη στηρίξει.

Αυτή ακριβώς είναι η ουσία του φαινομένου του Μιχαήλ Αγγέλου. Μέσα σε μια στενή σχέση, ο ένας άνθρωπος μπορεί να συμβάλει στην εξέλιξη του άλλου, αναγνωρίζοντας και ενισχύοντας τις πλευρές εκείνες που συνδέονται με τον άνθρωπο που ο ίδιος επιθυμεί να γίνει. Όπως στη μεταφορά του γλύπτη η μορφή μοιάζει να αναδύεται μέσα από το μάρμαρο, έτσι και στις ανθρώπινες σχέσεις ο σύντροφος μπορεί να βοηθήσει να εκφραστούν δυνατότητες, επιθυμίες και χαρακτηριστικά που μέχρι τότε δεν είχαν βρει τον χώρο να αναπτυχθούν. Υπάρχει, ωστόσο, μια ουσιαστική διαφορά. Ο άνθρωπος δεν είναι ένα κομμάτι μαρμάρου που περιμένει κάποιον άλλον να του δώσει μορφή. Έχει τη δική του προσωπικότητα, τις δικές του αξίες και το δικαίωμα να αποφασίζει προς ποια κατεύθυνση επιθυμεί να εξελιχθεί. Γι’ αυτό και η συμβολή του συντρόφου δεν βρίσκεται στην προσπάθεια να τον διαμορφώσει, αλλά στην ικανότητά του να αναγνωρίζει και να υποστηρίζει τις προσωπικές του επιδιώξεις.

Στην περίπτωση της Μυρσίνης, η στάση του Αχιλλέα είχε ιδιαίτερη σημασία επειδή δεν περιορίστηκε στα λόγια. Η ενθάρρυνσή του συνοδεύτηκε από καθημερινές πράξεις, από την προθυμία του να μοιραστεί τις κοινές τους υποχρεώσεις, από τον σεβασμό στον προσωπικό της χρόνο και από την αποδοχή των αλλαγών που έφερε η ζωγραφική στη σχέση τους. Παράλληλα, η Μυρσίνη δεν χρειάστηκε να ανταποκριθεί σε κάποια προσδοκία του για να διατηρήσει την αγάπη και την εκτίμησή του. Μπορούσε να δοκιμάσει, να απογοητευτεί, να αλλάξει γνώμη ή ακόμη και να εγκαταλείψει ξανά τη ζωγραφική, αν διαπίστωνε ότι δεν την εξέφραζε πλέον. Η δυνατότητα αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, γιατί η προσωπική εξέλιξη δεν μπορεί να στηρίζεται στον φόβο ότι θα απογοητεύσουμε τον άνθρωπο που μας ενθαρρύνει. Χρειάζεται να παραμένει μια ελεύθερη επιλογή, ακόμη κι όταν η πορεία μας δεν ανταποκρίνεται σε όσα αρχικά φανταστήκαμε.

Αξίζει επίσης να παρατηρήσουμε ότι η εξέλιξη της Μυρσίνης δεν αφορούσε αποκλειστικά την ίδια. Καθώς εκείνη άρχισε να διεκδικεί περισσότερο χώρο για τις προσωπικές της επιθυμίες, ο Αχιλλέας χρειάστηκε να επανεξετάσει ορισμένες από τις δικές του συνήθειες και προσδοκίες. Η σχέση τους δεν μπορούσε να παραμείνει ακριβώς όπως ήταν, γιατί οι άνθρωποι που τη συγκροτούσαν δεν παρέμεναν αμετάβλητοι. Και ίσως εδώ αναδεικνύεται μια ακόμη σημαντική πλευρά του φαινομένου: η δυνατότητα να υποστηρίζουμε την εξέλιξη του συντρόφου μας χωρίς να την αντιμετωπίζουμε ως απειλή για τη θέση μας στη ζωή του. Να μπορούμε να χαιρόμαστε όταν αποκτά μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, όταν ανακαλύπτει καινούργια ενδιαφέροντα ή όταν γίνεται περισσότερο ανεξάρτητος, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι θα χρειαστεί να προσαρμοστούμε σε μια διαφορετική καθημερινότητα.

Η Μυρσίνη δεν έγινε ένας άλλος άνθρωπος χάρη στον Αχιλλέα. Έγινε περισσότερο ο άνθρωπος που η ίδια επιθυμούσε να είναι. Και ο Αχιλλέας δεν χρειάστηκε να αναλάβει τον ρόλο εκείνου που γνωρίζει καλύτερα από τη σύντροφό του τι είναι καλό για εκείνη. Αρκούσε να την παρατηρήσει με ενδιαφέρον, να την ακούσει με προσοχή και να σεβαστεί τις επιλογές της. Αυτή είναι ίσως και η ομορφότερη πλευρά του φαινομένου του Μιχαήλ Αγγέλου: η δυνατότητα να αποτελούμε μια θετική παρουσία στην εξέλιξη ενός ανθρώπου, χωρίς να διεκδικούμε την πατρότητα των αλλαγών του. Να στεκόμαστε δίπλα του καθώς ανακαλύπτει τις δυνατότητές του και να αναγνωρίζουμε ότι η πορεία, οι αποφάσεις και τα επιτεύγματά του ανήκουν πρωτίστως στον ίδιο.

Γιατί, τελικά, το σημαντικό δεν είναι να κοιτάζουμε τον άνθρωπο που αγαπάμε και να φανταζόμαστε ποιος θα μπορούσε να γίνει σύμφωνα με τις δικές μας επιθυμίες. Είναι να ενδιαφερόμαστε να γνωρίσουμε ποιος επιθυμεί εκείνος να γίνει και να αναρωτιόμαστε αν, μέσα στη σχέση μας, του προσφέρουμε τον χώρο να το ανακαλύψει.

The End…

PsyCatherine.com

Our Blog Timeline

Scroll to Top