CATEGORY: Μικρές Σελίδες Από Τη Ζωή

«Είμαι εδώ»

Πέμπτη, 17 Σεπτεμβρίου 2026

Είμαι ευγνώμων για:

Τους υπέροχους φίλους μου.

Τον σκύλο μου. Είναι η καλύτερη συντροφιά στους περιπάτους μου.

Το πρωινό ξύπνημα. Είμαι εδώ. Είμαι υγιής.

Την αφθονία σε νερό, ρεύμα και τροφή.

Τον υπολογιστή μου. Σημαντικό εργαλείο στην εργασία μου.

Πριν από αρκετά χρόνια διάβασα ένα άρθρο για μια έρευνα που είχε τραβήξει την προσοχή μου. Η ιδέα ήταν εντυπωσιακά απλή: να αφιερώνουμε λίγα λεπτά και να καταγράφουμε πράγματα για τα οποία αισθανόμαστε ευγνωμοσύνη. Δεν χρειαζόταν να είναι κάτι σπουδαίο, ούτε να έχει συμβεί κάτι εξαιρετικό εκείνη την ημέρα. Αρκούσε να στρέψουμε για λίγο την προσοχή μας σε όσα υπήρχαν ήδη στη ζωή μας και συνήθως περνούσαν απαρατήρητα. Η έρευνα έδειχνε ότι αυτή η τόσο απλή συνήθεια μπορούσε να συνδεθεί με περισσότερο θετικό συναίσθημα και καλύτερη αίσθηση ευεξίας.

Αποφάσισα να το δοκιμάσω. Πήρα ένα σημειωματάριο, έγραψα την ημερομηνία και από κάτω: «Είμαι ευγνώμων για:». Και μετά σταμάτησα. Όσο απλή μου είχε φανεί η άσκηση όταν τη διάβαζα, τόσο δύσκολη αποδείχθηκε όταν ήρθε η στιγμή να τη συμπληρώσω. Δεν ήξερα τι να γράψω. Το πρώτο πράγμα που μου ήρθε στο μυαλό ήταν ίσως και το πιο αυτονόητο. «Είμαι εδώ». Το έγραψα και έμεινα για λίγο να το κοιτάζω. Είμαι εδώ. Ξύπνησα το πρωί, σηκώθηκα από το κρεβάτι μου και μια ακόμη ημέρα είχε μόλις ξεκινήσει για μένα. Από κάτω έγραψα μία ακόμη λέξη. «Ευχαριστώ». Και κάπου εκεί τελείωσε η πρώτη μου λίστα ευγνωμοσύνης. Μία ολόκληρη έρευνα μού είχε εξηγήσει τα πιθανά οφέλη της και εγώ είχα καταφέρει να βρω μόλις ένα πράγμα.

Την επόμενη ημέρα, όμως, άνοιξα ξανά το σημειωματάριο. Αυτή τη φορά προσπάθησα να μην ψάξω για κάτι μεγάλο ή σημαντικό. Κοίταξα απλώς την ημέρα μου. Τον καφέ που είχα μπροστά μου, ένα τηλεφώνημα από έναν φίλο, τον σκύλο μου που περίμενε ανυπόμονα τη βόλτα μας. Ξαφνικά υπήρχαν πράγματα να γράψω. Ήταν εκεί και την προηγούμενη ημέρα, φυσικά. Απλώς δεν τα είχα σκεφτεί ως λόγους για να αισθανθώ ευγνωμοσύνη.

Συνέχισα την άσκηση και τις επόμενες ημέρες. Στην αρχή χρειαζόταν να ψάχνω. Κάποιες φορές καθόμουν μπροστά στη λευκή σελίδα και αναρωτιόμουν τι άλλο θα μπορούσα να προσθέσω. Σιγά σιγά, όμως, άρχισα να παρατηρώ διαφορετικά όσα συνέβαιναν γύρω μου. Το ζεστό νερό στο ντους, το φαγητό στο ψυγείο, το ηλεκτρικό ρεύμα που υπήρχε με το πάτημα ενός διακόπτη, έναν άνθρωπο που με έκανε να γελάσω, μια ήσυχη ώρα μέσα σε μια δύσκολη ημέρα. Πράγματα τόσο συνηθισμένα, που ακριβώς επειδή υπήρχαν κάθε μέρα είχαν γίνει σχεδόν αόρατα.

Κάπου εκεί κατάλαβα ότι η άσκηση δεν μου ζητούσε να πείσω τον εαυτό μου πως η ζωή μου ήταν υπέροχη. Ούτε να αγνοήσω όσα με δυσκόλευαν. Οι δύσκολες ημέρες παρέμεναν δύσκολες, τα προβλήματα δεν εξαφανίζονταν επειδή έγραφα πέντε προτάσεις σε ένα σημειωματάριο και υπήρχαν φορές που δεν ένιωθα καθόλου ευγνώμων.

Άρχισα όμως να καταλαβαίνω κάτι άλλο. Μέσα στην ίδια ημέρα μπορούσαν να συνυπάρχουν και τα δύο. Μπορούσα να έχω ένα πρόβλημα και ταυτόχρονα έναν άνθρωπο που στεκόταν δίπλα μου. Να είμαι κουρασμένη και ταυτόχρονα να απολαμβάνω τον καφέ μου. Να έχω στενοχωρηθεί για κάτι και παρ’ όλα αυτά να χαμογελάσω στη βόλτα με τον σκύλο μου. Η ευγνωμοσύνη δεν μου ζητούσε να αποφασίσω αν η ζωή μου ήταν καλή ή κακή. Μου ζητούσε απλώς να μην αφήνω ό,τι ήταν δύσκολο να γίνεται το μόνο πράγμα που έβλεπα.

Αυτό ήταν ίσως το πρώτο πράγμα που μου έμαθε εκείνο το σημειωματάριο. Όχι να ψάχνω καθημερινά αποδείξεις ότι όλα στη ζωή μου πηγαίνουν καλά, αλλά να παρατηρώ πόσα από τα καλά που ήδη υπήρχαν είχαν γίνει τόσο συνηθισμένα, ώστε είχα πάψει να τα βλέπω.

Και αυτό, όσο το σκεφτόμουν, μου φαινόταν παράξενο. Γιατί ο άνθρωπος μπορεί να αντιληφθεί αμέσως κάτι που χάλασε, κάτι που του λείπει ή κάτι που δεν πήγε όπως περίμενε. Εκείνο όμως που λειτουργεί κανονικά, που βρίσκεται σταθερά στη θέση του και τον εξυπηρετεί καθημερινά, μπορεί πολύ εύκολα να περάσει στο παρασκήνιο.

Σπάνια αναλογίζομαι πόσο σημαντικό είναι το ηλεκτρικό ρεύμα όταν ανάβω το φως. Θα το σκεφτώ όμως αμέσως αν πατήσω τον διακόπτη και το φως δεν ανάψει. Για να είμαι ειλικρινής, το σκέφτομαι κυρίως όταν γίνεται κάποια διακοπή και ξαφνικά το σπίτι βυθίζεται στο σκοτάδι. Τότε θυμάμαι ότι δεν μπορώ να εργαστώ στον υπολογιστή μου, ότι το διαδίκτυο δεν λειτουργεί, ότι τόσα πράγματα που θεωρούσα αυτονόητα λίγα λεπτά πριν εξαρτώνται από αυτό. Όσο υπάρχει, σχεδόν δεν το παρατηρώ. Μόλις όμως λείψει, η αξία του γίνεται αμέσως αισθητή. Το ίδιο συμβαίνει και με το νερό. Σπάνια σκέφτομαι πόσο σημαντικό είναι όταν ανοίγω τη βρύση και απλώς τρέχει. Αν όμως μια μέρα τη γυρίσω και δεν βγει ούτε σταγόνα, μέσα σε λίγα λεπτά το νερό μπορεί να γίνει ένα από τα σημαντικότερα πράγματα της ημέρας μου. Ίσως λοιπόν η ευγνωμοσύνη να αρχίζει ακριβώς εκεί: όχι όταν αποκτούμε κάτι καινούργιο, αλλά όταν για λίγο ξαναβλέπουμε αυτό που η καθημερινότητα μάς έκανε να θεωρούμε δεδομένο.

Όσο συνέχιζα αυτή τη μικρή καθημερινή άσκηση, άρχισα να παρατηρώ ότι στη λίστα μου εμφανίζονταν πολύ συχνά άνθρωποι. Οι φίλοι μου, ένας άνθρωπος που με βοήθησε, κάποιος που με άκουσε σε μια δύσκολη στιγμή, ένα τηλεφώνημα που δεν περίμενα, μια συζήτηση που μου έκανε καλό. Η ευγνωμοσύνη έπαψε σιγά σιγά να αφορά μόνο όσα υπήρχαν στη ζωή μου και άρχισε να αφορά και όσους υπήρχαν μέσα σε αυτήν. Και εδώ υπάρχει μια σημαντική διαφορά. Είναι άλλο να αγαπώ έναν άνθρωπο και να θεωρώ αυτονόητο ότι γνωρίζει πόσο σημαντικός είναι για μένα, και άλλο να σταματήσω για λίγο και να αναγνωρίσω τι ακριβώς μου προσφέρει η παρουσία του. Γιατί και τους ανθρώπους μπορεί να τους συνηθίσουμε. Την καλημέρα τους, το τηλεφώνημά τους, το ενδιαφέρον τους, ακόμη και εκείνο το «έφτασες;» που έχουμε ακούσει τόσες φορές ώστε σχεδόν δεν το προσέχουμε πια.

Η ευγνωμοσύνη στις σχέσεις, όμως, δεν μένει απαραίτητα μέσα μας. Μπορεί να εκφραστεί. Ένα «ευχαριστώ που ήσουν εκεί», «χάρηκα που με πήρες τηλέφωνο» ή «θέλω να ξέρεις ότι αυτό που έκανες ήταν σημαντικό για μένα» μετατρέπει ένα συναίσθημα που αφορά εμένα σε μια στιγμή που αφορά και τους δυο μας. Η βιβλιογραφία έχει συνδέσει την έκφραση ευγνωμοσύνης με την ενίσχυση των κοινωνικών δεσμών και με μεγαλύτερη αίσθηση εγγύτητας στις σχέσεις. Ίσως τελικά ένα από τα πιο όμορφα πράγματα στην ευγνωμοσύνη να είναι αυτό: δεν μας βοηθά μόνο να παρατηρούμε καλύτερα τι έχουμε. Μερικές φορές μας βοηθά να βλέπουμε καλύτερα ποιον έχουμε δίπλα μας.

Υπήρχαν, βέβαια, και ημέρες που άνοιγα το σημειωματάριο και η ευγνωμοσύνη δεν ερχόταν καθόλου εύκολα. Η ημέρα μπορεί να είχε πάει στραβά, να ήμουν κουρασμένη, στενοχωρημένη ή θυμωμένη. Και τότε η ερώτηση «για τι είμαι ευγνώμων σήμερα;» σχεδόν με ενοχλούσε.

Στην αρχή νόμιζα ότι αυτές ήταν οι ημέρες που η άσκηση δεν λειτουργούσε. Αργότερα κατάλαβα ότι ίσως της ζητούσα κάτι που δεν ήταν δική της δουλειά. Η ευγνωμοσύνη δεν υπάρχει για να διορθώνει κάθε δύσκολο συναίσθημα. Δεν χρειάζεται να μετατρέψει μια κακή ημέρα σε καλή, ούτε να με πείσει ότι όλα είναι εντάξει όταν δεν είναι.

Μπορώ να στενοχωριέμαι για κάτι και ταυτόχρονα να νιώθω ευγνωμοσύνη για έναν άνθρωπο που με άκουσε. Μπορώ να φοβάμαι για το αύριο και να αναγνωρίζω ότι σήμερα έχω ένα σπίτι στο οποίο αισθάνομαι ασφαλής. Μπορώ να έχω θυμώσει με κάποιον που αγαπώ και παρ’ όλα αυτά να γνωρίζω πόσο σημαντική είναι η παρουσία του στη ζωή μου. Το ένα συναίσθημα δεν ακυρώνει το άλλο.

Ίσως γι’ αυτό άρχισα κάποια στιγμή να αντιμετωπίζω διαφορετικά και τη λευκή σελίδα. Αν μια ημέρα δεν μπορούσα να βρω πέντε πράγματα, δεν χρειαζόταν να τα εφεύρω. Η ευγνωμοσύνη δεν έχει ιδιαίτερη αξία όταν γίνεται αγγαρεία ή όταν γράφουμε μηχανικά όσα πιστεύουμε ότι θα έπρεπε να αισθανόμαστε.

Κάποιες ημέρες μπορεί να υπάρχουν πέντε πράγματα, κάποιες μόνο ένα και κάποιες ίσως χρειάζεται απλώς να κλείσω το σημειωματάριο και να επιστρέψω αύριο. Γιατί τελικά ο σκοπός δεν ήταν να αποδείξω κάθε βράδυ ότι η ζωή είναι όμορφη. Ήταν να μάθω να αναγνωρίζω και το όμορφο όταν υπάρχει, ακόμη κι όταν βρίσκεται δίπλα σε κάτι δύσκολο.

Καθώς έγραφα όλα αυτά, μου ήρθε στο μυαλό και μια άλλη σκέψη. Πόσες φορές άραγε έχουμε συνδέσει την ευγνωμοσύνη με τη σύγκριση; Γιατί μεγαλώνοντας, οι περισσότεροι έχουμε ακούσει κάποια στιγμή φράσεις όπως «να είσαι ευγνώμων γι’ αυτά που έχεις», «άλλοι δεν έχουν ούτε τα μισά» ή «μετά από όλα όσα έχω κάνει για σένα, αυτό είναι το ευχαριστώ;». Κάπως έτσι, μια όμορφη λέξη μπορεί εύκολα να αποκτήσει το βάρος μιας υποχρέωσης.

Μόνο που η ευγνωμοσύνη δεν είναι χρέος. Δεν σημαίνει ότι επειδή κάποιος μου πρόσφερε κάτι, του οφείλω για πάντα την αποδοχή μου, τη συμφωνία μου ή την παρουσία μου. Μπορώ να αναγνωρίζω όσα ένας άνθρωπος έχει κάνει για μένα και ταυτόχρονα να διαφωνώ μαζί του. Μπορώ να εκτιμώ όσα μου πρόσφερε και να χρειάζομαι να βάλω ένα όριο. Μπορώ ακόμη να είμαι ευγνώμων για ένα κομμάτι μιας σχέσης και να αποφασίσω ότι δεν θέλω πια αυτή η σχέση να συνεχίζεται με τον ίδιο τρόπο.

Το ίδιο συμβαίνει και όταν συγκρίνουμε τη ζωή μας με τη ζωή των άλλων. Το γεγονός ότι κάποιος αλλού περνά δυσκολότερα δεν σημαίνει ότι εγώ χάνω το δικαίωμα να στενοχωριέμαι για αυτό που μου συμβαίνει. Ο πόνος δεν χρειάζεται να κερδίσει κάποιον διαγωνισμό για να είναι αληθινός. Και η ευγνωμοσύνη δεν χρειάζεται τη δυστυχία κάποιου άλλου για να υπάρξει.

Ίσως γι’ αυτό με τον καιρό σταμάτησα να βλέπω τη λίστα μου σαν μια καταγραφή όσων «θα έπρεπε» να εκτιμώ. Άρχισα να τη βλέπω περισσότερο σαν μια μικρή συνάντηση με τον εαυτό μου. Για λίγα λεπτά σταματούσα και αναρωτιόμουν τι είχε αξία για μένα εκείνη την ημέρα. Και η απάντηση δεν ήταν πάντα η ίδια.

Άλλοτε ήταν ένας άνθρωπος.

Άλλοτε κάτι που είχα.

Άλλοτε κάτι που συνέβη.

Και κάποιες φορές ήταν απλώς εκείνη η πρώτη φράση που είχα γράψει την πρώτη φορά:

«Είμαι εδώ».

Χρόνια έχουν περάσει από εκείνη την πρώτη μέρα που κάθισα μπροστά σε μια λευκή σελίδα και το μόνο που κατάφερα να γράψω ήταν «Είμαι εδώ». Η συνήθεια, όμως, έμεινε. Όχι με την ίδια συνέπεια όλες τις περιόδους της ζωής μου. Υπήρξαν εποχές που έγραφα καθημερινά και άλλες που το σημειωματάριο έμενε κλειστό για αρκετό καιρό. Πάντα όμως επέστρεφα σε αυτό.

Υπάρχει όμως μια μεγάλη διαφορά από εκείνη την πρώτη λευκή σελίδα. Σήμερα δεν χρειάζεται να ψάξω τόσο πολύ. Όχι επειδή έχω περισσότερα από τότε, αλλά επειδή έχω μάθει να παρατηρώ περισσότερα.

Και ίσως αυτό να ήταν τελικά το σημαντικότερο που μου έδωσε εκείνη η άσκηση που διάβασα πριν από τόσα χρόνια. Δεν μου έμαθε να αισθάνομαι ευτυχισμένη κάθε μέρα. Μου έμαθε κάτι πολύ πιο απλό: να μην προσπερνώ τόσο εύκολα όσα κάνουν ήδη τη ζωή μου καλύτερη.