Από Το Σημειωματάριό Μου – Ενότητα 4

CATEGORY: Μικρές Σελίδες Από Τη Ζωή



Ο ρόλος που δίνουμε στους άλλους


Σε κάθε ανθρώπινη σχέση υπάρχουν προσδοκίες που εκφράζονται και άλλες που παραμένουν σιωπηλές. Περιμένουμε από τους ανθρώπους να μας καταλάβουν, να ανταποκριθούν στις ανάγκες μας, να μας προσφέρουν ασφάλεια ή να αναγνωρίσουν όσα θεωρούμε σημαντικά. Κάποιες από αυτές τις προσδοκίες διαμορφώνονται μέσα από την πραγματική γνωριμία και την κοινή εμπειρία. Άλλες, όμως, μπορεί να προϋπάρχουν της σχέσης. Είναι σαν να έχουμε ετοιμάσει από καιρό μια θέση για κάποιον μέσα στην προσωπική μας ιστορία και, όταν εμφανιστεί ένας άνθρωπος που μας συγκινεί, να τον καλούμε να την καταλάβει. Δεν του ζητούμε απαραίτητα να γίνει κάτι διαφορετικό με λόγια. Μπορεί να το περιμένουμε σιωπηλά, θεωρώντας αυτονόητο ότι θα καταλάβει τι χρειαζόμαστε και πώς οφείλει να ανταποκριθεί. Έτσι, η σχέση αρχίζει να διαμορφώνεται όχι μόνο από όσα πραγματικά συμβαίνουν ανάμεσα σε δύο ανθρώπους, αλλά και από έναν άγραφο ρόλο που ο καθένας μπορεί να έχει αποδώσει στον άλλον.

Ας σκεφτούμε έναν άνδρα που έχει συνηθίσει από νεαρή ηλικία να αναλαμβάνει ευθύνες για τους ανθρώπους γύρω του. Ήταν εκείνος που προσπαθούσε να διατηρεί την ηρεμία στο σπίτι, που αναζητούσε λύσεις όταν προέκυπταν δυσκολίες και που αισθανόταν ιδιαίτερη ικανοποίηση όταν μπορούσε να φανεί χρήσιμος. Μεγαλώνοντας, διατήρησε αυτή την πλευρά του χαρακτήρα του. Στις φιλίες του ήταν πάντοτε διαθέσιμος, στην εργασία του αναλάμβανε περισσότερα από όσα του αναλογούσαν και στις προσωπικές του σχέσεις δυσκολευόταν να παραδεχτεί ότι είχε και ο ίδιος ανάγκη από φροντίδα. Κάποια στιγμή γνωρίζει μια γυναίκα που περνά μια δύσκολη περίοδο. Εκείνη του μιλά για τις απογοητεύσεις της, για τις σχέσεις που την πλήγωσαν και για την αίσθηση ότι δεν μπορεί να εμπιστευτεί εύκολα τους ανθρώπους. Ο άνδρας συγκινείται από την ιστορία της και επιθυμεί να βρίσκεται κοντά της. Ακούει με προσοχή, προσφέρει βοήθεια και προσπαθεί να της αποδείξει ότι μπορεί να στηριχτεί επάνω του.

Στην αρχή η σχέση τους εξελίσσεται με τρυφερότητα. Εκείνος αισθάνεται ότι η παρουσία του έχει ιδιαίτερη σημασία για εκείνη και η γυναίκα βρίσκει έναν άνθρωπο πρόθυμο να την ακούσει. Σταδιακά, όμως, ο άνδρας αρχίζει να φαντάζεται ότι η δική του αγάπη θα τη βοηθήσει να ξεπεράσει όλες τις δυσκολίες της. Πιστεύει ότι, αν παραμείνει αρκετά υπομονετικός, αν της προσφέρει την ασφάλεια που της έλειψε και αν αποδείξει ότι είναι διαφορετικός από όσους την πλήγωσαν, εκείνη θα μπορέσει να εμπιστευτεί ξανά. Η σκέψη αυτή του δίνει την αίσθηση ότι η σχέση τους έχει έναν ιδιαίτερο σκοπό. Δεν είναι απλώς ένας άνδρας που αγαπά μια γυναίκα. Είναι εκείνος που θα τη βοηθήσει να ξαναβρεί τον εαυτό της. Χωρίς να το συνειδητοποιεί, έχει αρχίσει να γράφει μια ιστορία στην οποία η δική του αφοσίωση θα οδηγήσει αναπόφευκτα στην αλλαγή της.

Μόνο που η πραγματική ζωή δεν ακολουθεί πάντοτε τα σενάρια που δημιουργούμε. Η γυναίκα μπορεί να συνεχίζει να αντιμετωπίζει δυσκολίες, να χρειάζεται χρόνο ή να μην επιθυμεί τη βοήθεια που εκείνος θεωρεί απαραίτητη. Μπορεί ακόμη να έχει διαφορετικές προσδοκίες από τη σχέση τους. Όταν εκείνος διαπιστώνει ότι οι προσπάθειές του δεν φέρνουν την αλλαγή που περίμενε, αρχίζει να απογοητεύεται. Αισθάνεται ότι όσα προσφέρει δεν αναγνωρίζονται και ότι η αγάπη του δεν είναι αρκετή. Ίσως θυμώνει όταν εκείνη δεν ακολουθεί τις συμβουλές του ή πληγώνεται όταν προσπαθεί να αντιμετωπίσει μόνη της μια δυσκολία. Σταδιακά, η επιθυμία του να τη βοηθήσει μπορεί να συνδεθεί με μια βαθύτερη προσωπική ανάγκη: να αισθάνεται σημαντικός μέσα από τη φροντίδα που της προσφέρει. Αν εκείνη καταφέρει να ξεπεράσει τις δυσκολίες της, θα αισθανθεί ότι η παρουσία του στη ζωή της είχε ιδιαίτερη αξία.

Εδώ η φαντασίωση δεν αφορά απαραίτητα μια λανθασμένη εικόνα της γυναίκας. Αφορά κυρίως τον ρόλο που ο άνδρας έχει αναλάβει μέσα στη σχέση. Έχει συνδέσει την προσωπική του αξία με την ικανότητά του να βοηθά, να προστατεύει και να προσφέρει λύσεις. Η πιθανότητα να μη χρειάζεται εκείνη τη βοήθειά του ή να μην αλλάξει με τον τρόπο που ο ίδιος περιμένει μπορεί να τον φέρει αντιμέτωπο με ένα δυσάρεστο ερώτημα: ποιος είναι μέσα σε αυτή τη σχέση, αν δεν είναι ο άνθρωπος που σώζει τον άλλον; Και ίσως αυτό το ερώτημα να είναι δυσκολότερο από την ίδια την απογοήτευση. Γιατί τον καλεί να αναγνωρίσει ότι η ανάγκη του να προσφέρει μπορεί να συνδέεται και με μια βαθύτερη προσωπική επιθυμία: να αισθάνεται απαραίτητος, σημαντικός και άξιος αγάπης.

Δεν είναι, βέβαια, μόνο ο ρόλος του ανθρώπου που σώζει. Κάποιος άλλος μπορεί να αναζητά διαρκώς έναν σύντροφο που θα αναλάβει να τον προστατεύει από κάθε δυσκολία. Να φαντάζεται ότι η αγάπη σημαίνει πως δεν θα χρειαστεί ποτέ ξανά να αισθανθεί μόνος, αβέβαιος ή ευάλωτος. Ένας τρίτος μπορεί να επιθυμεί να είναι πάντοτε εκείνος που επιλέγεται, που διεκδικείται, που βρίσκεται στο επίκεντρο της προσοχής. Και κάποιος άλλος να έχει συνηθίσει τόσο πολύ να προσπαθεί για την αποδοχή, ώστε να αισθάνεται μεγαλύτερη έλξη για ανθρώπους που παραμένουν συναισθηματικά απόμακροι. Οι ρόλοι αυτοί δεν αποτελούν απαραίτητα συνειδητές αποφάσεις ούτε μπορούν να εξηγήσουν από μόνοι τους τις επιλογές ενός ανθρώπου. Μπορούν, όμως, να αποτελέσουν έναν τρόπο να κατανοήσουμε γιατί ορισμένες σχέσεις μάς φαίνονται τόσο οικείες, ακόμη κι όταν μας δυσκολεύουν.

Μερικές φορές, μάλιστα, δύο άνθρωποι μπορεί να συναντηθούν ακριβώς επειδή οι προσδοκίες τους μοιάζουν να συμπληρώνουν η μία την άλλη. Ο ένας επιθυμεί να φροντίζει και ο άλλος να φροντίζεται. Ο ένας αναζητά διαρκώς επιβεβαίωση και ο άλλος αισθάνεται σημαντικός όταν γίνεται το κέντρο της προσοχής. Αυτή η συνάντηση δεν είναι απαραίτητα προβληματική. Η αμοιβαία φροντίδα, η υποστήριξη και η ανάγκη για εγγύτητα αποτελούν φυσικές πλευρές των ανθρώπινων σχέσεων. Η δυσκολία εμφανίζεται όταν οι ρόλοι γίνονται τόσο άκαμπτοι, ώστε οι άνθρωποι δεν μπορούν πλέον να υπάρξουν έξω από αυτούς. Όταν εκείνος που φροντίζει δεν επιτρέπεται να κουραστεί, εκείνος που προστατεύει δεν επιτρέπεται να φοβηθεί και εκείνος που έχει ανάγκη από βοήθεια δεν ενθαρρύνεται να ανακαλύψει τις δικές του δυνάμεις. Τότε η σχέση κινδυνεύει να περιοριστεί σε μια ιστορία με προκαθορισμένους χαρακτήρες, όπου κάθε αλλαγή μοιάζει να απειλεί την ισορροπία της.

Ίσως ένα από τα πιο δύσκολα σημεία της ανθρώπινης συνάντησης να είναι η στιγμή που ο άλλος παύει να ανταποκρίνεται στον ρόλο που του έχουμε αποδώσει. Όταν ο άνθρωπος που θεωρούσαμε αδύναμο αρχίζει να στέκεται στα πόδια του, όταν εκείνος που πιστεύαμε ότι θα μας προστατεύει πάντοτε παραδέχεται τη δική του ευαλωτότητα ή όταν ο σύντροφος από τον οποίο περιμέναμε διαρκή επιβεβαίωση διεκδικεί περισσότερο προσωπικό χώρο. Τότε μπορεί να αισθανθούμε ότι κάτι αλλάζει στη σχέση, ακόμη κι αν αυτή η αλλαγή αποτελεί μια φυσική εξέλιξη. Χρειάζεται να γνωρίσουμε ξανά τον άνθρωπο που έχουμε απέναντί μας, αυτή τη φορά χωρίς να θεωρούμε δεδομένο ποιος πρέπει να είναι για εμάς.

Ίσως, τελικά, η ουσιαστική συνάντηση με έναν άλλον άνθρωπο να αρχίζει όταν μπορούμε να τον αφήσουμε να υπάρξει πέρα από την ιστορία που είχαμε φανταστεί. Όταν αναγνωρίζουμε ότι δεν είναι υποχρεωμένος να εκπληρώσει όλες τις προσδοκίες μας, να θεραπεύσει τις παλιές μας πληγές ή να επιβεβαιώσει την εικόνα που έχουμε δημιουργήσει για τον εαυτό μας. Μπορεί να μας αγαπά χωρίς να μας σώζει, να μας στηρίζει χωρίς να αποφασίζει για εμάς και να παραμένει κοντά μας χωρίς να συμφωνεί πάντοτε μαζί μας. Κι εμείς, από την πλευρά μας, μπορούμε να ανακαλύψουμε ότι η προσωπική μας αξία δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τον ρόλο που έχουμε συνηθίσει να αναλαμβάνουμε. Ίσως τότε η σχέση να αποκτά περισσότερο χώρο για δύο πραγματικούς ανθρώπους, με τις ανάγκες, τις δυνατότητες και τις αδυναμίες τους, αντί για δύο χαρακτήρες που προσπαθούν να ακολουθήσουν ένα σενάριο γραμμένο πριν ακόμη γνωριστούν.

The End…

PsyCatherine.com

Our Blog Timeline

Scroll to Top