Από Το Σημειωματάριό Μου – Ενότητα 3

CATEGORY: Μικρές Σελίδες Από Τη Ζωή



Όταν ο φόβος γράφει την ιστορία


Η φαντασίωση δεν γεννιέται πάντοτε από την επιθυμία να ζήσουμε κάτι όμορφο. Μερικές φορές δημιουργείται από την ανάγκη μας να προετοιμαστούμε για κάτι δυσάρεστο, να προβλέψουμε μια απογοήτευση ή να προστατευτούμε από έναν πόνο που έχουμε γνωρίσει στο παρελθόν. Τότε η φαντασία δεν μας ταξιδεύει σε έναν κόσμο γεμάτο υποσχέσεις, αλλά σε μια πραγματικότητα όπου όλα όσα φοβόμαστε μοιάζουν πιθανά. Ένα αναπάντητο μήνυμα, μια αλλαγή στη συμπεριφορά, μια συζήτηση που δεν εξελίχθηκε όπως περιμέναμε μπορούν να γίνουν η αφετηρία μιας ολόκληρης ιστορίας. Αναζητούμε εξηγήσεις, συνδέουμε ασήμαντες λεπτομέρειες, θυμόμαστε παλαιότερα περιστατικά και σταδιακά σχηματίζουμε μια εικόνα που αποκτά όλο και μεγαλύτερη βεβαιότητα μέσα μας. Κι ενώ τίποτα δεν έχει ακόμη αποδειχθεί, τα συναισθήματά μας αρχίζουν να ανταποκρίνονται σε αυτή την εικόνα σαν να πρόκειται για πραγματικό γεγονός.

Ας φανταστούμε έναν άνδρα που βρίσκεται σε μια σχέση αρκετών μηνών. Η σύντροφός του συνηθίζει να του τηλεφωνεί όταν επιστρέφει από την εργασία της και οι δυο τους μοιράζονται όσα συνέβησαν μέσα στην ημέρα. Ένα απόγευμα εκείνη δεν τηλεφωνεί. Περνούν δύο ώρες και δεν έχει απαντήσει ούτε στο μήνυμά του. Στην αρχή σκέφτεται ότι μπορεί να έχει κάποια υποχρέωση. Λίγο αργότερα, όμως, μια διαφορετική σκέψη εμφανίζεται: «Μήπως δεν ενδιαφέρεται πια;». Θυμάται ότι τις τελευταίες ημέρες εκείνη ήταν περισσότερο κουρασμένη, ότι σε μια πρόσφατη συνάντησή τους δεν έδειξε τον συνηθισμένο ενθουσιασμό και ότι το προηγούμενο βράδυ αποκοιμήθηκε χωρίς να του στείλει καληνύχτα. Γεγονότα που μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν είχαν ιδιαίτερη σημασία αρχίζουν να συνδέονται μεταξύ τους. Η σκέψη ότι ίσως απομακρύνεται γίνεται υποψία, η υποψία αποκτά τη μορφή μιας πιθανής απόρριψης και σύντομα εκείνος φαντάζεται ότι η σχέση τους πλησιάζει στο τέλος της.

Καθώς η ώρα περνά, το σενάριο γίνεται όλο και πιο συγκεκριμένο. Φαντάζεται τη συζήτηση στην οποία εκείνη θα του ανακοινώσει ότι δεν αισθάνεται πια το ίδιο. Σκέφτεται τι θα της απαντήσει, πώς θα συγκρατήσει τα δάκρυά του, πώς θα επιστρέψει στο σπίτι και θα προσπαθήσει να συνεχίσει την καθημερινότητά του. Θυμώνει μαζί της για την αδιαφορία που πιστεύει ότι του δείχνει, αισθάνεται πληγωμένος από την εγκατάλειψη που περιμένει και αποφασίζει ότι δεν θα της επιτρέψει να τον δει ευάλωτο. Όταν τελικά εκείνη τηλεφωνεί και του εξηγεί ότι μια απρόβλεπτη επαγγελματική υποχρέωση την κράτησε περισσότερο από όσο υπολόγιζε, εκείνος απαντά ψυχρά. Δεν έχει ακόμη καταφέρει να απομακρυνθεί από την ιστορία που έζησε τις προηγούμενες ώρες. Η σύντροφός του δυσκολεύεται να καταλάβει την αντίδρασή του, ενώ ο ίδιος αισθάνεται ότι εκείνη δεν αντιλαμβάνεται πόσο τον πλήγωσε. Δύο άνθρωποι βρίσκονται πλέον μέσα στην ίδια συζήτηση, αλλά δεν έχουν ζήσει την ίδια πραγματικότητα.

Το παράδειγμα αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ανησυχία είναι αδικαιολόγητη ή ότι οι αλλαγές στη συμπεριφορά ενός ανθρώπου πρέπει να αγνοούνται. Μερικές φορές πράγματι υπάρχουν ενδείξεις που αξίζουν την προσοχή μας. Εκείνο που έχει σημασία είναι ο τρόπος με τον οποίο περνάμε από την παρατήρηση στην ερμηνεία και από την ερμηνεία στη βεβαιότητα. Ο άνδρας γνώριζε ότι η σύντροφός του δεν είχε τηλεφωνήσει. Δεν γνώριζε, όμως, γιατί. Το κενό ανάμεσα σε αυτά τα δύο το συμπλήρωσε με μια ιστορία που συνδεόταν περισσότερο με τον φόβο της εγκατάλειψης παρά με όσα μπορούσε εκείνη τη στιγμή να επιβεβαιώσει. Κι όσο περισσότερο επεξεργαζόταν το σενάριο, τόσο δυσκολότερο γινόταν να διακρίνει τι είχε πραγματικά συμβεί και τι είχε προστεθεί από τη φαντασία του.

Οι φόβοι μας δεν δημιουργούνται πάντοτε από το παρόν. Μπορεί να κουβαλούν μνήμες από παλαιότερες σχέσεις, εμπειρίες απόρριψης ή περιόδους της ζωής μας κατά τις οποίες αισθανθήκαμε ότι η ασφάλεια και η εμπιστοσύνη μας διαψεύστηκαν. Ένας άνθρωπος που έχει βιώσει επανειλημμένα την ασυνέπεια μπορεί να δυσκολεύεται να πιστέψει ότι μια καθυστέρηση είναι απλώς μια καθυστέρηση. Κάποιος που έχει πληγωθεί από μια απιστία μπορεί να αναζητά διαρκώς ενδείξεις ότι η ίδια ιστορία θα επαναληφθεί. Χωρίς να το επιθυμεί, ενδέχεται να αντιμετωπίζει μια καινούργια σχέση μέσα από τις προσδοκίες που δημιούργησαν οι προηγούμενες εμπειρίες του. Σαν να έχει ήδη διαβάσει το τέλος ενός βιβλίου και να αναζητά στις πρώτες σελίδες τα σημάδια που θα το επιβεβαιώσουν.

Υπάρχει, μάλιστα, μια ιδιαίτερη αντίφαση σε αυτή τη διαδικασία. Ο άνθρωπος μπορεί να δημιουργεί το δυσάρεστο σενάριο πιστεύοντας ότι έτσι θα προστατευτεί. Αν περιμένει την απόρριψη, ίσως θεωρεί ότι θα τον πονέσει λιγότερο όταν συμβεί. Αν προετοιμαστεί για την εγκατάλειψη, μπορεί να αισθάνεται ότι δεν θα αιφνιδιαστεί. Αν φανταστεί όλες τις πιθανές εκδοχές μιας προδοσίας, ίσως πιστεύει ότι θα μπορέσει να την αναγνωρίσει εγκαίρως. Όμως αυτή η προσπάθεια προετοιμασίας δεν προσφέρει πάντοτε μεγαλύτερη ασφάλεια. Κάποιες φορές οδηγεί τον άνθρωπο να βιώνει ξανά και ξανά έναν πόνο που δεν έχει ακόμη υπάρξει, ενώ παράλληλα επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο σχετίζεται με εκείνον που βρίσκεται πραγματικά δίπλα του.

Η φαντασίωση του φόβου μπορεί έτσι να αποκτήσει συνέπειες στην ίδια τη σχέση. Κάποιος που περιμένει ότι θα εγκαταλειφθεί ενδέχεται να ζητά διαρκώς επιβεβαίωση, να αποσύρεται προληπτικά ή να ερμηνεύει κάθε διαφωνία ως ένδειξη ότι η αγάπη τελειώνει. Ο άλλος μπορεί να αισθανθεί ότι αμφισβητείται συνεχώς ή ότι καλείται να απολογηθεί για προθέσεις που δεν είχε. Και τότε δημιουργείται μια νέα δυσκολία: οι αντιδράσεις που γεννήθηκαν από τον φόβο αρχίζουν να επηρεάζουν την πραγματική σχέση. Η ιστορία που υπήρχε αρχικά μόνο μέσα στη σκέψη αποκτά, μέσα από τη συμπεριφορά, τη δυνατότητα να αλλάξει όσα συμβαίνουν ανάμεσα στους δύο ανθρώπους.

Ίσως γι’ αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία να αναγνωρίζουμε τη διαφορά ανάμεσα σε ένα συναίσθημα και στο γεγονός που πιστεύουμε ότι το προκάλεσε. Το ότι αισθανόμαστε εγκαταλελειμμένοι δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος μας εγκαταλείπει. Το ότι φοβόμαστε μια προδοσία δεν αποτελεί απόδειξη ότι αυτή συμβαίνει. Τα συναισθήματά μας είναι πραγματικά και αξίζουν την προσοχή μας, αλλά οι ιστορίες με τις οποίες επιχειρούμε να τα εξηγήσουμε χρειάζονται συχνά μια δεύτερη ματιά. Γιατί η φαντασία μπορεί να μας βοηθήσει να αναγνωρίσουμε έναν φόβο, δεν μπορεί όμως από μόνη της να μας αποκαλύψει τις σκέψεις και τις προθέσεις ενός άλλου ανθρώπου.

The End…

PsyCatherine.com

Our Blog Timeline

Scroll to Top