CATEGORY: Μικρές Σελίδες Από Τη Ζωή
Από μικρή θυμάμαι τον εαυτό μου να αισθάνεται άνετα μέσα στη συνήθεια. Μου άρεσε να γνωρίζω τι θα ακολουθήσει, να έχω ένα πρόγραμμα, να ξέρω πού θα βρίσκομαι και τι θα κάνω. Η επανάληψη μου δημιουργούσε μια αίσθηση ασφάλειας, σαν να υπήρχε μια αόρατη τάξη που κρατούσε τα πράγματα στη θέση τους. Δεν με ενοχλούσε καθόλου να ακολουθώ τις ίδιες διαδρομές, να επισκέπτομαι τα ίδια μέρη ή να επαναλαμβάνω μικρές καθημερινές συνήθειες. Αντιθέτως, αυτή η οικειότητα με ξεκούραζε. Εκείνο που με δυσκόλευε ήταν όταν κάτι άλλαζε ξαφνικά. Ένα σχέδιο που ακυρωνόταν, μια συνάντηση που μεταφερόταν, μια απρόβλεπτη αλλαγή στο πρόγραμμα μπορούσαν να μου χαλάσουν τη διάθεση περισσότερο απ’ όσο δικαιολογούσε το ίδιο το γεγονός. Κάποιες φορές θύμωνα. Άλλες φορές αισθανόμουν μια περίεργη αναστάτωση, σαν να είχε μετακινηθεί κάτι σημαντικό από τη θέση του. Και το αστείο είναι ότι, πολλές φορές, δεν είχε συμβεί τίποτα πραγματικά σοβαρό. Απλώς η ζωή είχε αποφασίσει να μην ακολουθήσει τις οδηγίες μου.
Για αρκετά χρόνια θεωρούσα αυτή την ανάγκη για σταθερότητα απολύτως φυσιολογική. Άλλωστε, τι κακό υπάρχει στο να θέλει κανείς να οργανώνει τη ζωή του; Το πρόγραμμα με βοηθούσε να αισθάνομαι προετοιμασμένη, να διαχειρίζομαι τις υποχρεώσεις μου και να αποφεύγω τις δυσάρεστες εκπλήξεις. Εκείνο που δεν είχα συνειδητοποιήσει ήταν ότι, μαζί με τις δυσάρεστες εκπλήξεις, προσπαθούσα να αποφύγω και κάθε άλλη έκπληξη. Είχα συνδέσει το απρόβλεπτο με την αναστάτωση, χωρίς να αφήνω ιδιαίτερο χώρο στην πιθανότητα να μου προσφέρει κάτι ευχάριστο. Αν μια συνάντηση ακυρωνόταν, η πρώτη μου σκέψη ήταν ότι χάλασε το πρόγραμμά μου. Δεν σκεφτόμουν ότι μόλις είχε δημιουργηθεί ελεύθερος χρόνος που θα μπορούσα να αξιοποιήσω διαφορετικά. Αν μια διαδρομή άλλαζε, εστίαζα στην καθυστέρηση και όχι στο ενδεχόμενο να ανακαλύψω κάτι καινούργιο. Ήμουν τόσο προσηλωμένη σε αυτό που περίμενα να συμβεί, ώστε δυσκολευόμουν να παρατηρήσω αυτό που πραγματικά συνέβαινε.
Με τα χρόνια, όμως, η ζωή άρχισε να μου προσφέρει μερικά πολύ ενδιαφέροντα μαθήματα. Όχι με ιδιαίτερα διακριτικό τρόπο, οφείλω να ομολογήσω. Άλλωστε, η ζωή δεν φημίζεται για την προθυμία της να ζητά την άδειά μας πριν αλλάξει τα σχέδιά της. Υπήρξαν ημέρες που ξεκίνησαν εντελώς διαφορετικά από ό,τι είχα φανταστεί και κατέληξαν να γίνουν από τις πιο όμορφες αναμνήσεις μου. Μια συνάντηση που προέκυψε την τελευταία στιγμή, μια βόλτα χωρίς συγκεκριμένο προορισμό, μια συζήτηση που κράτησε πολύ περισσότερο από όσο περίμενα. Μικρές εμπειρίες που δεν είχαν θέση στο πρόγραμμά μου, αλλά βρήκαν μια πολύ όμορφη θέση στη μνήμη μου. Στην αρχή τις αντιμετώπιζα περισσότερο ως ευχάριστες εξαιρέσεις. Σταδιακά, όμως, άρχισα να αναρωτιέμαι μήπως η ανάγκη μου να γνωρίζω εκ των προτέρων τι θα συμβεί με στερούσε από κάποιες δυνατότητες που δεν μπορούσα καν να φανταστώ.
Θυμάμαι πόσο διαφορετικά μπορούσε να εξελιχθεί μια ημέρα όταν, αντί να επιμείνω στο αρχικό μου σχέδιο, δεχόμουν μια αυθόρμητη πρόταση. Μπορεί να είχα αποφασίσει να περάσω ένα ήσυχο απόγευμα στο σπίτι και ξαφνικά να προέκυπτε μια πρόσκληση για βόλτα. Η πρώτη μου αντίδραση ήταν συχνά να σκεφτώ όσα είχα ήδη προγραμματίσει, ακόμη κι αν αυτά περιορίζονταν σε έναν καφέ στον καναπέ και λίγη ησυχία. Έπειτα, κάποιες φορές, αποφάσιζα να πάω. Και εκείνο το απόγευμα, που αρχικά αντιμετώπιζα ως ανατροπή, μπορούσε να γεμίσει γέλια, όμορφες συζητήσεις και μικρές στιγμές που δεν θα είχαν υπάρξει αν είχα παραμείνει πιστή στο πρόγραμμά μου. Επιστρέφοντας στο σπίτι, αναρωτιόμουν γιατί είχα διστάσει τόσο. Δεν ήταν ότι το αρχικό μου σχέδιο ήταν κακό. Απλώς δεν ήταν το μοναδικό που μπορούσε να μου προσφέρει ευχαρίστηση.
Κάπως έτσι άρχισα να ανακαλύπτω μια διαφορετική πλευρά του απρόβλεπτου. Εκείνη που δεν έρχεται για να μας αναστατώσει, αλλά για να μας θυμίσει ότι η ζωή διαθέτει περισσότερες δυνατότητες από όσες μπορούμε να χωρέσουμε σε ένα πρόγραμμα. Δεν χρειάζεται κάθε ευχάριστη εμπειρία να έχει προηγουμένως οργανωθεί. Μερικές φορές αρκεί να βρεθούμε στο κατάλληλο μέρος, να συναντήσουμε έναν ενδιαφέροντα άνθρωπο ή να ακολουθήσουμε μια αυθόρμητη παρόρμηση. Έχω διαπιστώσει ότι οι στιγμές αυτές έχουν συχνά μια ιδιαίτερη γοητεία. Ίσως επειδή δεν συνοδεύονται από μεγάλες προσδοκίες. Δεν έχουμε προλάβει να φανταστούμε πώς ακριβώς πρέπει να εξελιχθούν, ούτε να συγκρίνουμε αυτό που ζούμε με εκείνο που είχαμε σχεδιάσει. Είμαστε περισσότερο διαθέσιμοι να παρατηρήσουμε, να συμμετέχουμε και να απολαύσουμε όσα συμβαίνουν.
Βέβαια, δεν μεταμορφώθηκα ξαφνικά σε έναν άνθρωπο που ξυπνά το πρωί και αποφασίζει να αφήσει τα πάντα στην τύχη τους. Εξακολουθώ να αγαπώ την οργάνωση. Μου αρέσει να γνωρίζω τις υποχρεώσεις μου, να προγραμματίζω τις δραστηριότητές μου και να διατηρώ έναν ρυθμό στην καθημερινότητά μου. Η διαφορά είναι ότι σήμερα δεν αντιμετωπίζω κάθε αλλαγή σαν προσωπική προσβολή. Αν κάτι ακυρωθεί, μπορεί να απογοητευτώ, αλλά δεν αισθάνομαι πλέον ότι χάθηκε ολόκληρη η ημέρα. Αν ένα σχέδιο δεν πραγματοποιηθεί, μπορώ να σκεφτώ τι άλλο θα ήθελα να κάνω. Και αν προκύψει κάτι απρόσμενο, δεν σπεύδω πάντα να το απορρίψω επειδή δεν περιλαμβανόταν στον αρχικό σχεδιασμό. Θα έλεγα ότι εξακολουθώ να αγαπώ το πρόγραμμά μου, αλλά η σχέση μας έχει γίνει λιγότερο αποκλειστική!
Μαζί με αυτή την αλλαγή παρατήρησα και κάτι άλλο. Όταν σταμάτησα να αντιστέκομαι τόσο έντονα στις μικρές ανατροπές, άρχισα να αισθάνομαι πιο ήρεμη απέναντί τους. Παλαιότερα, μια αλλαγή μπορούσε να με απασχολεί για αρκετή ώρα. Σκεφτόμουν τι θα έπρεπε να είχε γίνει, γιατί δεν έγινε και πώς θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί. Ουσιαστικά, συνέχιζα να ασχολούμαι με ένα πρόγραμμα που δεν υπήρχε πια. Σήμερα προσπαθώ να στρέφω την προσοχή μου σε αυτό που υπάρχει μπροστά μου. Δεν τα καταφέρνω πάντοτε, αλλά η διαφορά είναι αισθητή. Η ένταση υποχωρεί γρηγορότερα, ο εκνευρισμός δεν καταλαμβάνει τόσο μεγάλο μέρος της ημέρας και μπορώ ευκολότερα να προσαρμοστώ στις νέες συνθήκες. Δεν χρειάζεται να μου αρέσει κάθε αλλαγή. Αρκεί να μη θεωρώ ότι η αλλαγή από μόνη της αποτελεί καταστροφή.
Αυτή η εμπειρία με έκανε να καταλάβω καλύτερα και τη σημασία της συναισθηματικής ευελιξίας. Όχι ως κάποια ιδιαίτερη ικανότητα που αποκτά κανείς μια για πάντα, αλλά ως κάτι που καλλιεργείται μέσα από την καθημερινότητα. Για μένα, συναισθηματική ευελιξία σημαίνει να μπορώ να αναγνωρίζω την απογοήτευσή μου χωρίς να παραμένω εγκλωβισμένη σε αυτήν. Να αισθάνομαι ενόχληση όταν κάτι δεν εξελίσσεται όπως περίμενα, αλλά να επιτρέπω στον εαυτό μου να αναζητήσει μια διαφορετική δυνατότητα. Να μη χρειάζεται να επιλέξω ανάμεσα στην απόλυτη οργάνωση και στο απόλυτο χάος. Υπάρχει και ένας ενδιάμεσος χώρος, στον οποίο μπορώ να διατηρώ τις συνήθειες που αγαπώ και συγχρόνως να είμαι ανοιχτή σε όσα δεν είχα προβλέψει.
Έχω αρχίσει επίσης να εκτιμώ περισσότερο την περιέργεια. Εκείνη τη μικρή εσωτερική διάθεση που με κάνει να αναρωτιέμαι τι μπορεί να υπάρχει πέρα από το γνώριμο. Δεν χρειάζονται μεγάλες περιπέτειες ούτε εντυπωσιακές αλλαγές. Μπορεί να είναι ένας καινούργιος δρόμος στη συνηθισμένη μου βόλτα, ένα μέρος που δεν έχω επισκεφθεί, μια δραστηριότητα που δεν είχα σκεφτεί να δοκιμάσω ή μια συζήτηση με κάποιον που βλέπει τα πράγματα διαφορετικά από εμένα. Μου αρέσει να ανακαλύπτω ότι ακόμη και μέσα σε μια γνώριμη καθημερινότητα υπάρχουν μικρές εκπλήξεις που περιμένουν να τις παρατηρήσω. Και όσο περισσότερο τους αφήνω χώρο, τόσο περισσότερο συνειδητοποιώ ότι η συνήθεια και η περιέργεια δεν είναι απαραίτητα αντίπαλοι. Μπορούν να συνυπάρχουν πολύ όμορφα.
Φυσικά, δεν είναι κάθε απρόβλεπτο γεγονός ευχάριστο. Υπάρχουν ανατροπές που μας δυσκολεύουν πραγματικά, αλλαγές που φέρνουν απώλειες, αβεβαιότητα ή σημαντικές ευθύνες. Δεν θα ήθελα να εξιδανικεύσω το απρόβλεπτο ούτε να υποστηρίξω ότι κάθε δυσκολία κρύβει απαραίτητα μια ευχάριστη έκπληξη. Η ζωή δεν λειτουργεί με τέτοιες εγγυήσεις. Εκείνο που έχει αλλάξει για μένα είναι ο τρόπος που αντιμετωπίζω την πιθανότητα να συμβεί κάτι διαφορετικό από αυτό που περιμένω. Δεν θεωρώ πλέον ότι το άγνωστο είναι υποχρεωτικά δυσάρεστο. Μπορεί να είναι δύσκολο, μπορεί να είναι αδιάφορο, αλλά μπορεί επίσης να αποδειχθεί υπέροχο. Και αυτή η τελευταία πιθανότητα είναι αρκετή για να μη θέλω να κλείνω εκ των προτέρων την πόρτα.
Υπήρξε, όμως, και μια άλλη πλευρά του απρόβλεπτου που γνώρισα μεγαλώνοντας. Πολύ διαφορετική από τις αυθόρμητες βόλτες, τις ευχάριστες συναντήσεις και τις μικρές εκπλήξεις της καθημερινότητας. Ήταν ένα από εκείνα τα γεγονότα που εμφανίζονται ξαφνικά και χωρίζουν τη ζωή σε ένα πριν και ένα μετά. Από εκείνα που ξυπνάς ένα πρωί και σκέφτεσαι «όνειρο είναι, θα περάσει». Περιμένεις σχεδόν να ανοίξεις ξανά τα μάτια και να ανακαλύψεις ότι τίποτα δεν έχει συμβεί. Κι όμως, δεν είναι όνειρο. Είναι η πραγματικότητα, όσο κι αν δυσκολεύεσαι να την αναγνωρίσεις. Και τότε δεν υπάρχει κανένα εναλλακτικό πρόγραμμα, καμία ευχάριστη έκπληξη που περιμένει στη γωνία, καμία διαφορετική διαδρομή που θα σε κάνει να χαμογελάσεις. Υπάρχει μόνο αυτό που συνέβη και η ανάγκη να συνεχίσεις να ζεις μέσα σε μια πραγματικότητα που δεν επέλεξες.
Για πολύ καιρό δεν μπορούσα να διακρίνω τίποτα πέρα από τον πόνο εκείνης της εμπειρίας. Ούτε προσπαθούσα να αναζητήσω κάποιο νόημα. Υπάρχουν γεγονότα που δεν χρειάζονται ερμηνείες, παρηγορητικές φράσεις ή αισιόδοξα συμπεράσματα. Χρειάζονται χρόνο. Και ακόμη κι ο χρόνος δεν τα αλλάζει όλα. Δεν σβήνει όσα συνέβησαν ούτε επιστρέφει όσα χάθηκαν. Χρόνια αργότερα, όμως, κοιτάζοντας πίσω, ανακάλυψα κάτι που δεν είχα παρατηρήσει όσο βρισκόμουν μέσα στη δυσκολία. Κάτι είχε αλλάξει. Όχι τόσο γύρω μου όσο μέσα μου. Ο τρόπος που έβλεπα ορισμένα πράγματα, η σημασία που έδινα σε άλλα, οι προτεραιότητές μου, ακόμη και ο τρόπος που αντιμετώπιζα τον εαυτό μου. Είχα μάθει να στέκομαι απέναντι σε καταστάσεις που κάποτε πίστευα ότι δεν θα μπορούσα να αντέξω. Είχα αναγνωρίσει πλευρές μου που αγνοούσα και είχα επανεξετάσει βεβαιότητες που θεωρούσα ακλόνητες.
Δεν θα πω ότι εκείνο το γεγονός συνέβη για να μου διδάξει κάτι. Ούτε ότι, αν μπορούσα να γυρίσω τον χρόνο πίσω, θα το επέλεγα για όσα αργότερα ανακάλυψα. Ο πόνος δεν χρειάζεται να δικαιολογηθεί για να αποκτήσει η ζωή μας συνέχεια. Εκείνο που μπορώ να πω είναι ότι, παρά όσα συνέβησαν, μέσα στα χρόνια βρήκα τρόπους να προχωρήσω και να αλλάξω. Και αυτή η αλλαγή δεν ακύρωσε τη θλίψη ούτε έκανε το παρελθόν λιγότερο δύσκολο. Απλώς έγινε μέρος της ιστορίας μου. Ίσως τότε να κατάλαβα βαθύτερα ότι η ευελιξία δεν είναι μόνο η ικανότητα να προσαρμόζεσαι όταν ακυρώνεται μια συνάντηση ή αλλάζει ένα πρόγραμμα. Μερικές φορές είναι η αργή, επίπονη προσπάθεια να ξαναβρείς τον βηματισμό σου όταν η ίδια η ζωή έχει αλλάξει μορφή. Και να ανακαλύπτεις, κάποια στιγμή, ότι εξακολουθείς να μπορείς να αισθάνεσαι, να ελπίζεις, να γελάς και να δημιουργείς καινούργιες αναμνήσεις, χωρίς να χρειάζεται να ξεχάσεις τις παλιές.
Καθώς περνούν τα χρόνια, παρατηρώ ότι μερικές από τις πιο αγαπημένες μου αναμνήσεις έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό. Δεν τις είχα σχεδιάσει. Δεν υπήρχαν σημειωμένες σε κάποιο ημερολόγιο, δεν είχαν συγκεκριμένη ώρα έναρξης και λήξης, ούτε συνοδεύονταν από ιδιαίτερες προσδοκίες. Προέκυψαν μέσα από μια αλλαγή, μια σύμπτωση, μια αυθόρμητη απόφαση. Κι όμως, όταν τις ανακαλώ, αισθάνομαι την ίδια ευχαρίστηση που μου είχαν προσφέρει τότε. Ίσως επειδή μου θυμίζουν ότι δεν χρειάζεται να ελέγχω κάθε λεπτομέρεια για να ζήσω κάτι όμορφο. Μερικές φορές το μόνο που χρειάζεται είναι να είμαι παρούσα και διαθέσιμη να αναγνωρίσω την ευκαιρία όταν εμφανιστεί.
Αν μπορούσα να συναντήσω για λίγο εκείνο το μικρό κορίτσι που αναστατωνόταν όταν άλλαζαν τα σχέδιά του, δεν θα του έλεγα να σταματήσει να αγαπά τη συνήθεια. Θα καταλάβαινα πολύ καλά γιατί αισθανόταν ασφαλές μέσα σε αυτήν. Ίσως απλώς να του έλεγα ότι δεν χρειάζεται να φοβάται κάθε αλλαγή. Ότι ένα ακυρωμένο σχέδιο δεν σημαίνει απαραίτητα μια χαμένη ημέρα. Ότι οι άνθρωποι, οι συναντήσεις και οι εμπειρίες δεν ακολουθούν πάντοτε το πρόγραμμα που έχουμε φανταστεί. Και ότι κάποτε θα ανακαλύψει πως ορισμένες από τις ομορφότερες εκπλήξεις της ζωής του θα εμφανιστούν ακριβώς τη στιγμή που κάτι δεν θα πάει όπως το περίμενε.
Σήμερα εξακολουθώ να βρίσκω μεγάλη ευχαρίστηση στις αγαπημένες μου συνήθειες. Στον καφέ μου, στις γνώριμες διαδρομές, στις μικρές καθημερινές τελετουργίες που μου προσφέρουν ηρεμία. Δεν αισθάνομαι ότι χρειάζεται να τις εγκαταλείψω για να αποδείξω πως είμαι αυθόρμητη. Έχω απλώς μάθει να αφήνω λίγο χώρο ανάμεσά τους. Χώρο για μια πρόσκληση της τελευταίας στιγμής, για μια διαφορετική διαδρομή, για μια συζήτηση που δεν περίμενα, για μια εμπειρία που δεν είχα φανταστεί. Και όταν κάτι ανατρέπει το πρόγραμμά μου, προσπαθώ να θυμάμαι ότι δεν γνωρίζω ακόμη πώς θα εξελιχθεί η ημέρα. Μπορεί να μη συμβεί τίποτα ιδιαίτερο. Μπορεί όμως να συμβεί κάτι που αργότερα θα θυμάμαι με χαμόγελο.
Τελικά, η μεγαλύτερη αλλαγή δεν ήταν ότι έμαθα να αγαπώ το απρόβλεπτο περισσότερο από τη συνήθεια. Ήταν ότι σταμάτησα να τα αντιμετωπίζω ως δύο αντίθετους κόσμους. Η συνήθεια εξακολουθεί να μου προσφέρει τη σταθερότητα που χρειάζομαι. Το απρόβλεπτο, όμως, μου θυμίζει ότι η ζωή δεν περιορίζεται σε όσα έχω ήδη γνωρίσει, σχεδιάσει ή φανταστεί. Κι όσο μεγαλώνω, τόσο περισσότερο απολαμβάνω αυτή τη σκέψη. Ότι ακόμη και μια εντελώς συνηθισμένη ημέρα μπορεί να κρύβει κάτι που δεν περιμένω.
Γι’ αυτό εξακολουθώ να κάνω σχέδια. Εξακολουθώ να οργανώνω, να προγραμματίζω και να σημειώνω όσα θέλω να πραγματοποιήσω. Μόνο που τώρα, όταν η ζωή αποφασίζει να αλλάξει το πρόγραμμα χωρίς να με συμβουλευτεί, δεν θυμώνω πάντα μαζί της. Μερικές φορές χαμογελώ και περιμένω να δω τι έχει ετοιμάσει.
Άλλωστε, ύστερα από τόσα χρόνια, έχω αρχίσει να υποψιάζομαι ότι διαθέτει πολύ μεγαλύτερη φαντασία από εμένα!
